Śpiewnik noszący tytuł „Zbiór pieśni i modlitw chrześciańskich do publicznego i prywatnego nabożeństwa dla wyznawców ewangelicko-reformowanych przeznaczony” wydany w 1866 roku przy głównym udziale ks. Józefa Spleszyńskiego był przez kilkadziesiąt lat podstawowym śpiewnikiem używanym przez ewangelików reformowanych w Królestwie Polskim. W miarę upływu czasu konieczne stało się ułożenie nowego śpiewnika, albowiem dotychczasowy przestał odpowiadać zarówno pod względem doboru pieśni potrzebom nabożeństwa kościelnego, jak i zmieniającym się czasom. Ksiądz August Karol Diehl, superintendent generalny Kościoła Ewangelicko-Reformowanego (KER) zdołał przekonać warszawski zbór, iż opracowanie nowego, obszerniejszego i lepiej dopasowanego śpiewnika jest sprawą naglącą. W październiku 1897 roku powołano ku temu specjalny komitet w skład którego weszli: ks. Diehl, ks. Fryderyk Jelen, Wilhelm Gąsiorowski – prezes Konsystorza, Kacper Tosio, Emil Waydel oraz Adam Münchheimer. Ten ostatni był wówczas dyrektorem opery warszawskiej i miał gwarantować, że śpiewnik będzie odpowiadał najdalej idącym wymogom muzycznym. Ksiądz Diehl przekazał komitetowi zbiór pieśni, gromadzony przez niego przez lata, co miało ułatwić pracę komitetu. Prace nad śpiewnikiem były już na ukończeniu, kiedy to w 1908 roku zmarł ks. Diehl, główny inicjator całego przedsięwzięcia. Spowodowało to niestety przerwę w działalności komitetu. Co gorsza, niedługo później zmarł ks. Fryderyk Jelen, następca ks. Diehla na stanowisku Superintendenta KER oraz Wilhelm Gąsiorowski. Od kilku lat nie żył już także dyrektor Münchheimer. Tym samym z pierwotnego komitetu przy życiu pozostawali jedynie Kacper Tosio oraz mecenas Waydel. Zrodziło to konieczność powołania nowego komitetu śpiewnikowego, w skład którego w 1910 roku weszli oprócz dwóch wyżej wymienionych: ks. superintendent Władysław Semadeni, ks. Stefan Skierski, dr J. Diehl – prezes Konsystorza oraz Edward Bretsch, organista przy zborze warszawskim. Prace nad śpiewnikiem posuwały się do przodu, ale niestety wybuch I wojny światowej i zmienione w związki z tym stosunki powojenne przyczyniły się do tego, iż prace nad śpiewnikiem przejęło kolegium kościelne zboru warszawskiego. Nowy śpiewnik pt. „Zbiór pieśni duchownych i psalmów do publicznego i prywatnego nabożeństwa dla wyznawców ewangelicko-reformowanych przeznaczony” udało się ostatecznie wydać dopiero w 1931 roku.
Niezwykle zaangażowanym członkiem komitetu był Kacper Tosio (1851–1929, późniejszy prezes Konsystorza Ewangelicko-Reformowanego w RP, którego rolę podkreślił ks. Stefan Skierski w przedmowie do wydania z 1931 roku. W moim księgozbiorze znajduje się egzemplarz śpiewnika z 1866 roku, który służył Kacprowi Tosio do pracy nad nowym śpiewnikiem. Na wyklejce widnieje obszerna, rękopiśmienna dedykacja z 24 lipca 1939 roku, napisana przez Dorotę Tosio, po mężu Wrede (1886 – 1968) dla córki Jadwigi Wrede, po mężu Tessarowicz (1923 – 2007). Z jej treści wynika, że śpiewnik pierwotnie stanowił zbiorowy prezent od rodzeństwa na gwiazdkę dla dziesięcioletniej Doroty, a po kilku latach Kacper Tosio, będący jej ojcem, zlecił wykonanie eleganckiej oprawy z okazji jej konfirmacji. Wewnątrz bloku zachowały się notatki ołówkiem, m.in. zmiana numeracji pieśni, adnotacje wskazujące utwory do wykreślenia lub opuszczenia, a także nowa numeracja z czasów prac nad śpiewnikiem.
Warto dodać, że Dorota Tosio była siostrą Katarzyny Tosio (1880-1959), działaczki ewangelicko-reformowanej, katechetki w Kościele Ewangelicko-Reformowanym w Polsce. Bratem Doroty był zaś Tomasz Tosio (1882-1919), którego pieśni weszły w skład śpiewnika wydanego w 1931 roku.
Nie ukrywam, daje satysfakcję trzymanie w rękach książki – ze złoconymi inicjałami Doroty Tosio (D. T.) na oprawie – ze świadomością, że to właśnie ten konkretny egzemplarz posłużył jako roboczy pod nowe wydanie śpiewnika z 1931 roku.
Galeria
